વિચાર

આજે એક વિચાર આવ્યો. આપણી ગુજરાતીમાં નવલકથાઓ અને નવલિકાઓ કેટલી? એ બધી વાંચીએ તો એમ થાય કે આમાંની ઘણી બેસ્ટસેલર થવાને લાયક છે. પણ એમ થતુ નથી. કેમ? અંગ્રેજી વાંચનારાઓ કરતા ગુજરાતી વાંચનારા ઓછા એટલે સાહિત્યને આવો અન્યાય? છેવટે આનો અંત ક્યાં?

‘રીત્રે’

આજે જ બોલવાની એક નવી રીત જોઇ. “હું કોઇ કામ આ ‘રીતે’ કરુ છું.” ની જગ્યાએ એક ભાઇને “હું કોઇ કામ આ ‘રીત્રે’ કરુ છું.” એમ બોલતા સાંભળ્યા. ખરેખર ‘રીત્રે’ જેવો કોઇ શબ્દ છે કે માત્ર તળપદો જ? આમ શબ્દો કઇ રીતે ચલણમા આવ્યા?

ચર્ચા-૧

દાદાએ ચર્ચાનું આમંત્રણ આપ્યુ અને જાણે વિષય સામેથી આવી ગયો.

આજે સવારે સાડા છ એ આંખ ખુલી, મારા પેટ્સ સાથે રમતા રમતા પાછો ઝોકે ચડી ગયો અને એ તંદ્રાવસ્થામાં એક સ્વજનની યાદ આવી જે અમારી વચ્ચે નથી રહ્યા. એ વાતને ય લગભગ નવેક વર્ષ થઇ ગયા પણ જે કારણોસર એમનું મૃત્યુ થયું એ સો ટકા ચર્ચાને લાયક છે. ‘વ્યસન’. દારૂ અને સિગરેટનું વ્યસન. મારા પિતાશ્રી એ એકવાર એમણે યોજેલા વ્યસન મુક્તિ સેમિનારમાં કહેલી વાત આજેય નથી ભુલાતી અને કદાચ એટલે જ હું પોતે પણ વ્યસની નથી. એમણે કહેલું ‘પોતાના હોઠથી માંડ એક ઇંચ દુર કદાચ ચિતાની આગ કરતાં ય વધારે તાપમાને કાગળ બાળીને એનો ધુમાડો લેનાર માણસથી મુરખ માણસ મે હજુ નથી જોયો.’ પછી એમણે એમના સાથી ઓફિસરો ને શપથ લેવડાવેલા, કેટલા એ પાળ્યા એ યાદ નથી. મારી ઉંમર પણ ઘણી નાની હતી. પણ આ રવાડે ચડેલા લોકો પોતાની સાથે સાથે પોતાના સ્વજનો, કુટુંબોને લઇ ડુબે છે. નાના બાળકો સામે સિગરેટ પીતો બાપ બે ખોટા કામ કરે છે. એક તો બાળકોનું માનસ બગાડવું અને બીજુ ‘પેસિવ સ્મોકીંગ’ એટલે કે એક રીતે બાળકોના શ્વાસમાં પણ આ ધુમાડો ભેળવવાનું. ડ્રગ્સ વિશે પણ ઘણૂં લખાય એમ છે. એ ચર્ચામાં પણ આપ સૌની જાણકારી સહાયરૂપ રહેશે. દારૂની તો વાત જ કંઇ ઓર છે, એના વિશેના મારા કેનેડાના પ્રસંગો જરૂર ચર્ચીશ પણ અત્યારે તો પહેલી ચર્ચામાં આટલું જ.

નમસ્તે

કંઇક લખીને બ્લોગ પર પોસ્ટ કર્યાને વર્ષ થઇ ગયુ. રોજના કામમા એવો ફસાઇ ગયો કે ક્યારે ગુજરાતીમા લખવાનું અને મિત્રોના બ્લોગ વાંચવાનું બંધ કર્યુ એનો ખ્યાલ જ નથી. એમ ને એમ ‘તણખા’ બંધ થઇ ગયા અને હવે મારી લખેલી એકેય પોસ્ટ મને જડતી નથી. બધુ નવેસરથી શરૂ કરી રહ્યો છું અને એની શરૂઆત એક જલદ ઓબ્સર્વેશનથી કરવાને મન તલપાપડ થઇ રહ્યું છે. તો લો, એક અવલોકનઃ

એક સામાજિક પ્રસંગ છે. સુટ બુટ કે સાડીઓ અને મોંઘા ઘરેણા પહેરીને લોકો આવે છે. ઘરે કુતરા બિલાડાની જેમ ઝઘડનારાઓ આવા પ્રસંગે એટલા શાંત થઇ જાય છે કે માન્યામાં ન આવે. પછી એક વિષય પકડવામાં આવે છે. અને એના વિશે કોઇ એક ભાઇ બોલવાની શરૂઆત કરે છે. આપણો સૌથી માનીતો વિષય એટલે ‘રાજકારણ’.

‘હેં અજયભાઇ, આ અમિતાભને ગાંધી ફેમીલી જોડે ખરેખર નથી બનતું?’

હવે આવામાં જેને પુછાયું એ જવાબ આપે એ પહેલા કો’ક ત્રીજો જ્ઞાની બોલી જ પડવાનો.

‘હાસ્તો કાકા. આ બધા ગ્રુપ પડી ગ્યા છે. મૂળતો આ બધુ રિલાયંસ ને લીધે….’

હવે આ ચર્ચા ૨ કલાક તો એય આરા….મથી ચાલવાની. એમાં આપણા જ્ઞાનવિદ્ મહાપુરુષો અને વિદૂષી સ્ત્રીઓ અમિતાભ,શાહરૂખ,જયા,સોનિયા,અનિલ,મુકેશ,અભિષેક,ઐશ્વર્યા,અમરસિંઘ,મુલાયમ,રાહુલ,મનમોહન અને એમ આગળ આ બધાને પોતાના મિત્રોની વાતો કરતાં હોય એમ ઘસડીને એમનાં ચરિત્રોમાં ફેરફાર કરીને પોતાની માનસ દુનિયામાંથી આ દુનિયામાં લઇ આવશે.

અને કોઇ એક શાણી બેનને સમય જોવાનું ભાન થશે ત્યારે આ બધા સભ્ય કુટુંબો એક પછી એક વિખરાશે.

અહીં જોવા જેવી વાત એક એ કે આમાંના કોઇ ઘણું જાણતા નથી હોતા. આવા પ્રસંગે જ કદાચ એમની વક્તૃત્વકળા બહાર આવે છે. ‘સોશિયલ ગેધરીંગ’ કે ‘ગેટ ટુગેધર’ ના નામે આ લોકો કોઇપણ જાતની તૈયારી વગર ભેગા થશે, ચર્ચા-વિચારણાઓ કરશે. ઘરે જઇ, હાશ કહી; કપડા બદલી સુઇ જશે. બીજો દિવસ એવી રીતે ઉગે કે ગઇકાલે કંઇ બન્યુ જ નથી! ઘણા લોકો આવા છે, આવી રોજની એક મિટીંગ ભારતવર્ષમાં થતી જ હશે એમ માનવાને કોઇ શંકા નથી. તોયે આપણે કેમ ઠેર ના ઠેર? પ્રગતિ થાય છે એમ કહેનારા ઘણા મળી રહેશે પણ પ્રગતિ માપવાના પરિમાણ જ ખોટાં હોય તો? જરા વિચારશો.

વિનય

એક બચાવે અનેક.હેલ્પ વિનય

બધા કહે ગુજરાતી બચાવો…नेति नेति|

પેપર ૭ માં લખાયેલી એકમાત્ર કોમેન્ટ જોઇને દુખ થયું. પછી વિચાર આવ્યો કે કદાચ મૌલિકતાને આ બધામાંથી પસાર થવું પડતુ હશે! ૭ અને ૮-આ બે આંકડાઓ વચ્ચે જીવનની કંઇક પળો વહી ગઇ છે એટલે એની અસર નીચે જ આ પોસ્ટ લખાશે. સામાન્ય રીતે અત્યાર સુધી બ્લોગીંગને એક શોખ તરીકે લેતો હતો, હવે એમાં કંઇ બીજુ દેખાય છે. એટલે ૭માં પેપરમાં કરેલી મહેનત ના જવાબરૂપે આવેલી એક કોમેન્ટ જોઇને જે દુખ થયું હતું એ પાછળની લાગણીઓને સમજતા આ સમય ગયો એમ માનીને જે વાંચે છે એ ક્ષમા કરે એવી યાચના કરું છું. યાહુનું ‘ગુજ્જુ બ્લોગર્સ’ ગ્રુપ આ દુનિયાનો અણદીઠો ચહેરો છે. એ ઘરની અંદરની વાતો છે. અને એમાં ન્યુટનનો ગતિનો ત્રીજો નિયમ લગાડો તો એના પ્રત્યાઘાતો તમને બધાના બ્લોગ પર જોવા મળશે. હું પણ એમાંથી બાકાત નથી. મૂળ વાત પર આવું તો મારા એક પ્રિય સાથી મિત્રની એક વાતે જરા વિચારતો કરી મુક્યો. નિજાનંદ માટે લખવું, તડાફડીની જેમ લખવું, તમારા પૃષ્ઠ પર હિટ્સ મેળવવા માટે લખવું કે માત્ર લોકોના માર્ગદર્શન માટે લખવું?. આવો એક પ્રશ્ન ઉભો થયો. અમે બધા ગુજરાતીવાળા એટલે મીઠી ભાષામાં એકબીજાને કાપવાનો સિલસિલો ચાલુ થયો. બેશક મેં પણ ઉછળી ઉછળીને ઘા કર્યા પણ પછી શક્તિવ્યયની બીકે ‘મને માફ કરો’ કહી હું મુછમાં હસતો ખસી ગયો ને મારા કામે લાગી ગયો. પણ પેલા ભાઇએ કહેલી વાત હજુ સાલે છે એટલે એ વ્યક્ત કર્યા વગર રહી શક્તો નથી. છેલ્લા એક વર્ષમાં ગુજરાતી બ્લોગ હતા તેનાથી ત્રણગણાં કે એથી વધુ થઇ ગયા છે. આપણી પ્રગતિની કલગી કહો કે ખોટો વસ્તીવધારો, બંને રીતે આ સાચી વાત છે. પણ આમાં વર્ડપ્રેસ કે બ્લોગર જેવી કેટેગરી પડવા મંડી છે. નિજાનંદવાળા, માર્ગદર્શનવાળા અને આગળ એમ વિભાગો પડતા દેખાય છે. ‘તેણી’ને ઇમ્પ્રેસ કરવા માટે પણ અહીં ફ્રી બ્લોગ રજિસ્ટર કરાવનાર કો’ક મળી જાય તો નવાઇ નહિ. અહીં મારી મિશ્ર ગુજરાતીને સહન કરશો. પણ મેં આજથી નક્કી કર્યું છે કે

૧) જે લખીએ એનો પ્રચાર કરવો નહિ. આને લીધે પેલા ભાઇ જેવી વ્યક્તિઓ મારા સ્વમાનને ઘા કરી ગઇ (“બ્લોગ પર જાતે હિટ્સ મેળવવાના ઘણા રસ્તા છે ” આવું લખનાર એ વ્યક્તિ ઘણી જ્ઞાની છે અને કદાચ હું પણ એક વ્યક્તિની દૃષ્ટિએ એમનાથી ઉતરતો હોઇશ. પણ મારામાંનો લેખક આ લખ્યા વગર રહેવાનો નથી.) એટલે બધે આ લીંક્સ મુકવાનું હવેથી બંધ કરીશ જેને લખાણ ગમે એ બીજાને આના વિશે કહે.

૨) ગુણવત્તા. સુરેશદાદાના બ્લોગ જુઓ. ૨૪૦થી ઉપરના વ્યક્તિવિશેષ અને પરિચયો છે. એ પણ વર્ડપ્રેસ પરનો મફત રજિસ્ટર કરાવેલ બ્લોગ જ છે. ‘મેઘધનુષ’, ‘ઉર્મિનો સાગર’, ‘પરમ સમીપે’, ‘નેટ ગુર્જરી’, ‘બંસીનાદ’, ‘બાગે વફા’,‘શબ્દો છે શ્વાસ મારા’, ‘લયસ્તરો’, ‘ટહુકો’, ‘અમીઝરણું’ ‘અંતરની વાણી’ અને બીજા અત્યારે યાદ ન આવતા બ્લોગ જુઓ. ગણીને વીસ જેવા બ્લોગ; વેબસાઇટ કહી શકા તેવી માહિતી ધરાવે છે અને સૌથી અગત્યની વાત એ કે આ બધા રેગ્યુલર છે.
આમાં અતિસ્તુતિ ન કરતા હવે બધાને કોઇ જાતની યુનિફોર્મીટી લાવવા કહીશ કે જેથી અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા જળવાવાની સાથે સાથે એક મોટો વાચકવર્ગ ઉભો કરી શકાય. અત્યારેતો વાચક આટલા બધા નામો જોઇને જ ગુંચવાઇ જાય છે અને કદાચ સારા વાંચનથી વંચિત રહી જાય છે. આમાં આપણે કોન્ફરન્સો અને બધુતો કરીએ જ છીએ પણ હજુ વધારે ઓર્ગેનાઇઝ્ડ થઇને આગળ વધીએ એ હિતાવહ ગણાશે. પ્લેગીયારીઝમ, કોપીરાઇટ મુદ્દો, સ્વરચિત લખાણોની યાહુ જેવી સાઇટો દ્વારા સીધી ઉઠાંતરી, રીડગુજરાતી પરની ૧૩૨ કોમેન્ટ્સ, અનિમેષભાઇ અને નામી અનામી એવા ગોલમાલની તડાફડી અને એમના બ્લોગ પરની જાહેરાત ક્યાંક મનમાં ખૂંચે છે. આ બધુ શું સુચવે છે એ તો તેજીને ખબર પડી જ જશે.
જય સોમનાથ, ગુજરાતનો નાથ, નગરી વૈશાલી, કૃષ્ણાવતાર, સોરઠની રસધાર, માનવીની ભવાઇ, ઝેર તો પીધા છે જાણી જાણીઅને એમ આગળ રહેલી નવલો અને મહાનવલોમાં રહેલ ગુજરાતી ક્યાં છે એ જવાબ આપી શકશો?